www.aktywny-senior.pl               
 

FUNDACJA NASZA SZKOŁA FIO MPiPS PODRÓŻE
 

 

 

  kontakt 

 
                                 (NIE) TYLKO
       
                      DLA DOROSŁYCH
 
 


       Portal www.aktywny-senior.pl - magazyn dla każdego dorosłego
    
 Temat miesiąca

T E M A T  M I E S I Ą C A

listopad 2007 

Czym jest dyskryminacja ze względu na wiek

W różnych sytuacjach i w różnym wieku dowiadujemy się, że jesteśmy na coś "za starzy". Granicą może okazać się 70, 60, a nawet 50 czy 40 lat. Wiek, podobnie jak płeć, rasa czy niepełnosprawność jest częstym kryterium dyskryminacji, czyli nierównego, krzywdzącego i traktowania. Jednak problem dyskryminacji wiekowej, w przeciwieństwie do innych form dyskryminacji, jest mało rozpoznany.
Dyrektywa unijna o równości zatrudnienia wprowadza dwie definicje dyskryminacji: bezpośrednią i pośrednią. Dyskryminacja bezpośrednia występuje, gdy osoba traktowana jest mniej przychylnie niż inna osoba w porównywalnej sytuacji wyłącznie z powodu jej wieku. Przykładem jest treść ogłoszenia o pracę "zatrudnimy osobę w wieku do 35 lat". W rzeczywistości dyskryminacja przyjmuje bardziej subtelne formy. Dlatego mówimy też o dyskryminacji pośredniej. Dyskryminacja pośrednia występuje wówczas, gdy pozornie neutralne warunki, kryteria lub praktyki stosowane są na równi wobec wszystkich, lecz w sposób szczególny dotykają konkretną grupę wiekową. Przykładem może być niewielka czcionka urzędowych druków czy publikowanie ważnych komunikatów wyłącznie w Internecie. W obu przypadkach i osoby starsze i młode są w takiej samej sytuacji - jednak sytuacje te są niekorzystne przede wszystkim dla ludzi starszych.

Rynek pracy

Dyskryminacja ze względu na wiek na rynku pracy jest niezwykle ważnym, powszechnie dostrzeganym problemem. Dla wielu przedsiębiorców 40-letni pracownik jest już "za stary", jeszcze większe trudności w znalezieniu pracy mają osoby 50 -cio czy 60-letnie. Bardzo często osoby starsze właśnie z powodu swojego wieku (a nie kwalifikacji) narażone są na gorsze traktowanie na rynku pracy. Takie sytuacje mają miejsce na etapie poszukiwania pracy (rozmowy kwalifikacyjne, ogłoszenia o pracę), w trakcie zatrudnienia (dostęp do szkoleń, molestowanie) bądź też na etapie zwalniania z pracy (przymusowe wysyłanie na wcześniejsze emerytury).

Główną przyczyną niechęci pracodawców do zatrudnienia osób starszych są negatywne, nieuzasadnione stereotypy na temat starszych pracowników. Istnieje powszechne przekonanie, że ludzie starsi są mniej wydajni od młodych, wolniej pracują, częściej chorują i są mniej elastyczni (trudno zmienić ich nawyki, nie po-trafią się uczyć). Wiele firm uznaje, iż lepiej inwestować w ludzi młodych, a nie w osoby, które za kilka lat odejdą na emeryturę. Niechęć do kształcenia starszych pracowników sprawia, że nie mają oni szansy na podniesienie swych kwalifikacji i zapoznanie się z nowoczesnymi technologiami. Niewiele firm docenia doświadczenie zawodowe osób starszych.

W polskim prawie pracy od 2004 roku istnieją zapisy zakazujące dyskryminacji ze względu na wiek w odniesieniu do sfery zatrudnienia. Warto wiedzieć, że publikowanie ogłoszeń ze wskazaniem granicy wiekowej (gdy nie jest to uzasadnione specyfiką zawodu) jest zakazane. Zatem ogłoszenia "zatrudnię sekretarkę w wieku do 35 lat" są naruszeniem obowiązującego prawa. Przejawem dyskryminacji jest także poniżanie i znęcanie się nad pracownikiem z powodu jego wieku (molestowanie). Nie jest natomiast dyskryminacją wiekową różnicowanie wynagrodzenia pracowników ze względu na staż pracy. Pracownik, jak i kandydat do pracy, który był przedmiotem ma prawo do wystąpienia do sądu pracy przeciwko pracodawcy z roszczeniem o odszkodowanie
w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie. Osoba poszkodowana może także wnieść skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspekcja prze-prowadza wówczas kontrolę przy za-chowaniu anonimowości osoby interweniującej. Od 2005 roku organizacje pozarządowe statutowo walczące z dyskryminacją mogą reprezentować w sądzie interesy osób poszkodowanych z tego tytułu.

Zdrowie
Służba zdrowia, podobnie jak rynek pracy, jest obszarem, gdzie osoby starsze wyraźnie odczuwają, że są gorzej traktowane. Są one narażone są na nie-należyte traktowanie w trakcie leczenia - wynika to z faktu, iż wiele rozwiązań systemowych nie uwzględnia potrzeb zdrowotnych seniorów i specyfiki chorób w wieku podeszłym. Obok rozwiązań systemowych istnieje wiele niepisanych praktyk i zachowań, które prowadzą do gorszego traktowania czy wręcz upokarzania starszych pacjentów. Warto w tym miejscu podkreślić, iż starsza, chora, a często niesprawna i samotna osoba jest modelową ofiarą, która nie ma sił, aby zaprotestować, dochodzić swoich praw.

W Polsce jest niedostateczna liczba geriatrów (specjalistów chorób wieku podeszłego) a lekarze podstawowej opieki zdrowotnej są niewystarczająco wyedukowani w tym zakresie. Bardzo często lekarze nie kierują osób starszych na kompleksowe ba-dania, oszczędzają na profilaktyce - uznając, iż na starość nie ma leku. Wiek często służy jako diagnoza. Takie zaniedbania prowadzą do nie rozpoznania wielu chorób, którym można byłoby wcześniej zapobiec. Istnieją także ograniczenia wiekowe w wykonywaniu szeregu badań np. mammografii. Osoby starsze skarżą się na trudności w uzyskaniu skierowania na badania czy zabieg. Nie kontraktowanie przez NFZ usług z zakresu rehabilitacji geriatrycznej to kolejny przykład dyskryminowania starszych chorych. Brak możliwości skorzystania w odpowiednim czasie z dostępu do specjalistycznych działań rehabilitacyjnych nie daje szans starszym pacjentom na utrzymanie sprawności funkcjonalnej. Szczególnie szokująca jest praktyka odmowy przyjazdu karetki do osoby starszej lub wydłużanie czasu oczekiwania i poddawanie w wątpliwość potrzeby czy sensu przyjazdu ratowników.

Niewłaściwe traktowanie osób starszych w służbie zdrowia często wynika ze zwykłego braku kultury, wychowania, życzliwości i szacunku dla starszych ze strony personelu  medycznego, a także braku przygotowania do pracy z ludźmi starszymi.

Urzędy i usługi
Osoby starsze mają trudności w sprawnym załatwianiu swoich spraw w urzędach i punktach usługowych. Przeszkody i bariery piętrzą się na każdym kroku. Przeszkodą są przede wszystkim bariery architektoniczne: brak wind czy poręczy przy schodach, śliskie podłogi, a także brak ławek czy krzeseł w poczekalniach. Wraz z wiekiem wiele osób ma trudności ze wzrokiem, słuchem czy pamięcią. Trudności te nie powinny jednak uniemożliwiać osobom starszym samodzielnego zabierania głosu w swoich sprawach. Jednak urzędy i urzędnicy nie zawsze są przygotowani do właściwej obsługi seniorów. Załatwianie spraw w urzędzie jest uciążliwe dla osoby młodej, tym bardziej dla osoby starszej. Wielu seniorów nie jest w stanie przebrnąć przez niezrozumiały urzędowy język i zawiłe procedury. Dużym utrudnieniem jest także mała czcionka druków urzędowych.

Seniorzy wydają się cennym klientem, dysponującym nie-wielkim, ale regularnym i stabilnym dochodem. Jednak na rynku brakuje produktów i u-sług specjalnie dostosowanych do potrzeb ludzi starszych (sprzętu rehabilitacyjnego, ubrań, obuwia, pism dla Seniorów, oferty rozrywkowej, u-sług finansowych i ubezpieczeniowych). Osoby starsze często traktowane są jako "niepożądany klient" - spotykają się z barierami w dostępie do niektórych usług - przede wszystkim finansowych i ubezpieczeniowych (pożyczki, kredyty, zakupy na raty).

Nowoczesne technologie
Wiele zdobyczy techniki upowszechniło się na przestrzeni ostatnich 10 lat, co powoduje, że większość osób starszych nie potrafi z nich korzystać. Nieumiejętność ta staje się barierą w trakcie szukania pracy, ale także ogranicza dostęp do informacji i utrudnia codzienne funkcjonowanie. Dobrym przykładem są karty bankomatowe. Banki często przyznają je osobom starszym, ale nie zważają już na to, czy klient potrafi skorzystać z tego udogodnienia. Seniorzy mają trudności z obsługą bankomatu. Czasem proszą o pomoc przypadkowych przechodniów, udostępniają swój PIN, co naraża ich na kradzieże. Z kolei coraz częściej używane telefony komórkowe są zbyt małe dla osób starszych. W Polsce trudno znaleźć specjalny model telefonu - przyjazny dla seniorów (z większym ekranem i klawiaturą).
W dzisiejszych czasach umiejętność korzystania z komputera oraz Internetu jest koniecznością. Wiele osób starszych denerwuje się, kiedy w prasie, w radiu czy telewizji podaje się adres internetowy jako jedyne źródło informacji.


Transport, komunikacja

Nieprzystosowanie środków komunikacji miejskiej do potrzeb osób starszych sprawia, że wielu
seniorów musi ograniczyć swoją aktywność i samodzielność. Największym problemem są za wysokie schody, brak poręczy, nieodpowiednia lokalizacja przystanków. Autobusy zatrzymują się daleko od krawężników, co utrudnia wsiadanie do pojazdu. Kierowcy nie zwracają uwagi na to, czy do autobusu wsiada osoba młoda czy starsza i gwałtownie ruszają, nie czekając, aż starszy pasażer usiądzie - co prowadzi do wielu upadków i złamań. Odrębnym problemem jest brak kultury osobistej ze strony kierowców i innych pasażerów. Przykre komentarze i nie ustępowanie miejsc są na porządku dziennym.                                     

               




grudzień 2007
                                                                                               

Co zrobić, aby wiek nie był barierą, ale wartością?

Przeciwdziałanie dyskryminacji osób starszych ze względu na wiek powinno prowadzić do wzmacniania pozycji seniorów, do wspierania ich samodzielności i podmiotowości. Na pewno rozwiązanie szeregu problemów ważnych dla ludzi starszych wymaga zmian systemowych, zależnych od polityki rządu - ale jest także wiele sfer, gdzie zmiany mogą i powinny być wprowadzane z inicjatywy władz lokalnych, organizacji pozarządowych i obywateli. Funkcjonowanie komunikacji miejskiej, urzędów, szpitali, przychodni, punktów usługowych, ale także edukacja i wychowanie młodzieży - są to obszary, na które można wpływać także na poziomie lokalnym. Dużą rolę do odegrania na tym polu mają organizacje seniorskie i same osoby starsze - powinny mieć wpływ na prawo lokalne, konsultować decyzje podejmowane przez samorządy, a także inicjować potrzebne zmiany.

Służba zdrowia

Aby osoby starsze mogły w pełni i z zadowoleniem korzystać ze służby zdrowia można organizować szkolenia dla pracowników z zakresu geriatrii oraz specyfiki pracy ze starszymi pacjentami. Powinny mieć one na celu nie tylko zwiększenie wiedzy, ale także uwrażliwienie na potrzeby i problemy, z jakimi spotykają się osoby starsze w trakcie korzystania z usług medycznych. Dobrym rozwiązaniem jest przeprowadzanie konsultacji pracowników służby zdrowia z organizacjami działającymi na rzecz seniorów i starszymi pacjentami, które będą najlepszym sposobem na wymianę informacji, poznanie problemów, skarg osób starszych ale także pomysłów na zmiany. Aby osoby starsze znały swoje prawa i potrafiły ich bronić warto organizować szkolenia na temat praw pacjenta. W zakresie dostosowania służby zdrowia do potrzeb seniorów konieczne są przede wszystkim rozwiązania systemowe (zwiększenie liczby geriatrów, doprowadzenie do kontraktowania usług geriatrycznych przez NFZ), ale pewne działania mogą być podejmowane na poziomie lokalnym: zachęcanie samorządów do uruchomienia programów profilaktyki schorzeń wieku podeszłego, rozwijanie opieki środowiskowej (usługi opiekuńcze finansowane są ze środków samorządu), organizowanie kursów dla opiekunek i wolontariuszy oraz rozwijanie rehabilitacji domowej.

Urzędy
Dla łatwiejszego korzystania osób starszych z urzędów i punktów usługowych można zacząć od likwidacji barier architektonicznych. Tego rodzaju zmiany są kosztowne, ale można zacząć od rzeczy prostszych np. zadbania o to, aby w urzędach nie brakowało krzesełek czy ławek, stworzenia przejrzystego systemu oznakowania przestrzeni - wyraźne, widoczne napisy i tabliczki w budynkach na pewno ułatwią poruszanie się osobom starszym. Urzędnicy powinni być przygotowywani do pracy ze starszymi osobami, udzielania pomocy w samodzielnym załatwianiu spraw osobom, które mają kłopoty ze słuchem, wzrokiem czy pamięcią. Powinni być świadomi, iż przykre komentarze nt. wieku i sprawności czy to fizycznej czy intelektualnej petentów - są niezgodne z etosem pracy urzędnika. Przyjazne formularze i druki urzędowe (większa czcionka i prostszy język) z pewności pomogłyby seniorom.

Kształtowanie pozytywnego obrazu osób starszych (w społeczeństwie i wśród samych seniorów)

Należy zatem pokazywać, że osoby starsze mają wiele do zaoferowania innym i mogą czerpać z życia wiele radości - należy to pokazywać - na pewno warto zachęcać seniorów do aktywności. Można to osiągnąć poprzez odpowiednią edukację osób starszych, seniorzy powinni pracować nad sobą. Dobrym pomysłem wydaje się organizowanie kursów, zajęć przygotowujących do starości i pogodnego starzenia się. W ramach promocji aktywnych postaw wśród seniorów warto zachęcać ich do udziału w życiu społeczności, do angażowania się w działalność organizacji i wolontariat. Dużą rolę mają tutaj do odegrania organizacje pozarządowe. Wolontariat umożliwia zaangażowanie w życie społeczności i jednocześnie przynosi satysfakcję oraz poczucie bycia potrzebnym. Warto pokazywać, iż osoba starsza nie tylko potrzebuje wsparcia - ale pomocą, wiedzą i doświadczeniem może służyć innym. Ciekawą formą angażowania seniorów są "Banki Czasu" - jest to forma społecznej aktywności oparta na bezgotówkowej wymianie usług. W uproszczeniu młody student maluje mieszkanie starszej osobie, która nie ma na to siły ani pieniędzy. W zamian starsza pani przygotowuje domowe obiady - wcale nie dla studenta, ale np. młodej matki z dziećmi, która nie ma czasu gotować. Każda przepracowana godzina "deponowana" jest na koncie danej osoby. Ile godzin osoba przepracowała - tyle może odebrać w postaci usług od innych osób biorących udział w wymianie. Aby zmienić wizerunek starości, konieczne jest promowanie współpracy międzypokoleniowej poprzez np. pokazanie korzyści z takiej współpracy. Może ona przybierać bardzo różne formy: starsi mogą prowadzić w szkole lekcje o historii i tradycjach regionu, czytać bajki chorym dzieciom czy pomagać w odrabianiu lekcji, prowadzić kurs rękodzieła itd.. Młodsi natomiast mogą zapoznać starszych z komputerem i innymi nowościami techniki, pomóc w zakupach. Młodzi ludzie odnajdują w osobach starszych ciepło i oparcie, a często seniorzy pomagają w znalezieniu odpowiedzi na pytania dotyczące sensu życia i tego, co w życiu ważne.

Lepszy przepływ informacji

Ograniczony dostęp do informacji może sprzyjać marginalizacji, pogłębiać wykluczenie z życia społecznego - problem ten dotyka w szczególny sposób osoby starsze, niesprawne, chore, "zamknięte w domach." Okazuje się, że także pomiędzy organizacjami i instytucjami działającymi na rzecz ludzi starszych jest wiele barier komunikacyjnych, co wpływa na jakość pomocy oferowanej seniorom. Aby ludzie starsi wiedzieli z jakich form pomocy i aktywizacji mogą skorzystać w swoim mieście warto stworzyć poradnik z adresami lokalnych instytucji i organizacji działających na rzecz seniorów i ich ofertą. Tego rodzaju wydawnictwo, na bieżąco aktualizowane, na pewno pomogłoby usprawnić przepływ informacji. W Tczewie pojawił się pomysł utworzenia punktu kontaktowego dla osób starszych, które nie wiedzą, gdzie mogą spędzić wolny czas. W takim miejscu seniorzy otrzymywaliby informacje nt. oferty dostępnych dla seniorów zajęć i form aktywności. Taką funkcję może także pełnić lokalne centrum wolontariatu, gdzie seniorzy mogliby zarówno zgłaszać potrzebę uzyskania pomocy, jak i chęć podjęcia działań dla innych. Ponieważ nie zawsze komercyjne gazety czy telewizja chcą informować o działaniach organizacji pozarządowych dobrym pomysłem jest stworzenie specjalnych "rubryk dla seniorów" w gazetach lokalnych, parafialnych czy obywatelskich aby seniorzy mogli na takich stronach znaleźć przydatne dla nich informacje na różne tematy: jak spędzić czas, jakie są przepisy prawne, jak się ubrać i dokąd pojechać na wakacje. Ciekawym pomysłem może być tworzenie mediów obywatelskich - tego rodzaju przedsięwzięcie zostało uruchomione w 2005 roku w Lublinie pod nazwą Centrum Mediów Obywatelskich.
       

Napisz do nasAdres: Fundacja Nasza Szkoła, ul. Nałęczowska 30, 20-701 Lublin,
           tel./fax. (081) 747-94 08, fundacja@naszaszkola.pl.